پسوندِ ک و انواع آن

پسوندِ « ـَ ک » و انواع آن :

یکی از پسوند های معروفی که به اسم می چسبد و واژه ی غیرساده می سازد، پسوندِ « ـَ ک» است که مفهوم هایِ مختلفی را در کلمه به وجود می آورد.

انواعِ ـَ ک در زبان فارسی :

در جزوه ٔ کافنامه ٔ کسروی مجموعاً هجده معنی برای کاف پسوند و هاء پسوند (هاء بدل از کاف) با هم آمده و بعضی از آن معانی را در اینجا می توان دید.

۱ ـ نشانه ی تصغیر : مفهومِ کوچکی و خُردی را می رساند .

مانند : پرید از شاخکی بر شاخساری گذشت از بامکی بر جو کناری

شاخَک = شاخ + ـَ ک : شاخه ی کوچک بامَک = بام + ـَ ک: به معنی بامِ کوچک

ای مرغک خرد ز آشیانه پرواز کن و پریدن آموز

مُرغَک = مرغ + ـَ ک: مرغِ کوچک

زاغکی قالب پنیری دید زود به دهان برگرفت و پرید

زاغَک = زاغ + ـَ ک : زاغِ کوچک

اتاقَک = اتاق + ـَ ک : اتاقِ کوچک

داستانَک = داستان + ـَ ک : داستانِ کوچک

شهرَک = شهر + ـَ ک : شهرِ کوچک

پایَک = پای + ـَ ک : پایِ کوچک

کمانَک = کمان + ـَ ک : کمانِ کوچک

پیامَک = پیام + ـَ ک : پیامِ کوچک

۲ ـ نشانه ی ترحّم و دلسوزی: مفهومِ دلسوزی را در بردارد:

طفلَک: به معنیِ طفلِ ترحُّم انگیز

بیندیش از آن طفلک بی پدر سعدی

۳ ـ نشانه ی شباهت: مفهومِ شباهت به چیزی را ،نشان می دهد:

پشمَک: به معنیِ نوعی خوراکی به شکلِ الیاف پشم

عروسک، پفک، کرمک، پستانک ، پشمک ، پولک ، جولاهک ، چشمک ، دستک ، ناخنک ، مخملک

۴ ـ نشانه ی حالت : مفهومِ حالت و چگونگی را، بیان می کند:

نرمَک: به معنیِ به صورتِ نرم

چو موی از سر مرزبان باز کرد بدو مرزبان نرمک آواز کرد نظامی

۵ ـ نشانه ی تحقیر و توهین: مفهومِ توهین و کوچکی باطنی را با خود دارد:

مردَک: به معنیِ مرد پَست و فرومایه

مردکی خشک مغز را دیدم رفته در پوستین صاحب جاه سعدی (گلستان)

۶ - نشانه تحبیب : مفهوم دوست داشتن را می رساند:

پسرک: پسر دوست داشتنی – دخترک

۷ - نشانه همراهی : مفهوم همراه بودن آن اسم را به چیزی می افزاید:

سنگک : نانی که به همراه سنگ پخته می شود.

باد بادک – لیسک

۸ - نشانه تفخیم و تعظیم :گاهی معنی تعظیم و بزرگداشت و اعزاز و اظهار محبت می دهد:

بابک : پدر گرامی
پسر گفتش ای بابک نامجوی یکی مشکلم را جوابی بگوی سعدی (بوستان)

مامک : مادر عزیز
پس از گریه مرد پراکنده روز بدو گفت کای مامک دلفروز (گلستان) جمله و انواع آن...